Elmeddin

Rəvayətə gəldikdə burada heç bir dəlil yoxdur. Bir neçə səbəbdən.

3. Biz bilirik ki, tarixdə elə zamanlar olub ki, həmin dövrdə peyğəmbər olmamışdır...məsələn İsa ilə peyğəmbərimiz arasında 600 il vaxt ötmüşdür.

Bizim üçün belə bir zaman olmamışdır. Şeyx əs-Səduq dedi:

و نعتقد أنّ الأرض لا تخلو من حجّة للّه على خلقه، إمّا ظاهر مشهور أو خائف مغمور.

Etiqad edirik ki, yer üzü Allahın yaratdıqları üçün hüccətindən məhrum olmaz.

Şeyx əs-Səduq, "əl-İtiqadat", səhifə 94

Nümunə çəkdiyin İsa ilə peyğəmbərimiz -ələyhiməssələm- arasındaki dövrə gəldikdə isə, əl-Kuleyni dedi:

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع

əshabımızdan bir dəstəsi Əhməd b. Məhəmməd b. Xaliddən, o Osman b. İsadan, o da Səmaə b. Mihrandan danışdı, dedi: Əbu Abdullaha (imam Cəfər əs-Sadiq) -ələyhissələm-  dedim:

فَقَالَ

(imam) dedi:

وَ كُلُّ نَبِيٍّ جَاءَ بَعْدَ مُوسَى ع أَخَذَ بِالتَّوْرَاةِ وَ شَرِيعَتِهِ وَ مِنْهَاجِهِ حَتَّى جَاءَ الْمَسِيحُ ع بِالْإِنْجِيلِ وَ بِعَزِيمَةِ تَرْكِ شَرِيعَةِ مُوسَى وَ مِنْهَاجِهِ فَكُلُّ نَبِيٍّ جَاءَ بَعْدَ الْمَسِيحِ أَخَذَ بِشَرِيعَتِهِ وَ مِنْهَاجِهِ حَتَّى جَاءَ مُحَمَّدٌ ص فَجَاءَ بِالْقُرْآنِ وَ بِشَرِيعَتِهِ

Musadan -ələyhissələm- sonra gələn bütün nəbilər Tövrat, Musanın şəriəti və yolunu qəbul etdilər. Ta ki, Məsih -ələyhissələm- İncil ilə və Musanın şəriəti və yolunun tərki əzmi ilə gələnə qədər. Məsihdən sonra gələn bütün nəbilər İsanın şəriəti və yolunu qəbul etdilər. Ta ki, Məhəmməd -s.a.a- Quran və şəriəti ilə gələnə qədər.

əl-Kuleyni, "əl-Kəfi", 2/17, İman və Küfr kitabı, Şəriətlər babı, hədis 2

Salam aleykum. Hənbəli adlı user mözu açıb, 1-2 söz deyib. Hətta o qədər ki, bizlərə bizim hədislər haqqında dərs keçmək istəyib. çox güman ki, onun dostu Abu Sufyan Ordusu vaxtında bu yazdıqlarını görməyib, yoxsa maraqlı mövzu olardı.

Nə isə, keçək əsas məsələyə.

4. Rəvayətin sənədində Xaləf bin Hamməd vardır. Şiə ricəl alimlərindən İbnul-Ğadairi deyir: "Onun halı qarışıqdır. Bəzən hədisini qəbul edirik, bəzən inkar edirik. Şahid qismində yararlıdır." ("Məcmə ər-Ricəl", 2/271) Lakin digər alimləriniz, məsələn ən-Nəcaşi kişini siqa sayır. Xoyi də ən-Nəcaşinin dediyini qəbul etmişdir.

Hər şeydən əvvəl bunu bilmək lazımdır ki, "Rical ibnul Ğadairi" adlanan və şeyximiz ibnul Ğadairiyə -Allah ona rəhmət etsin- nisbət edilən bu kitabın özü sabit deyildir. Hansı ki, sən də "Xoyi də ən-Nəcaşinin dediyini qəbul etmişdir." sözünlə Seyyid Xoyinin bu barədəki sözünü gördüyünü etiraf edirsən. Seyyid deyir:

أقول: الظاهر وثاقة الرجل، فإنّ تضعيف ابن الغضائري لم يثبت، فإنّ كون الحديثمعروفاً تارة ومنكراً أخرى أمر ووثاقة الرجل أو ضعفه أمر آخر، على أنا قدذكرنا أنه لم يثبت استناد الكتاب إلى ابن الغضائري، فلا معارض لتوثيق النجاشي.

Mən (Xoyi) deyirəm: ..... artıq qeyd etmişik ki, bu kitabın ibnul Ğadairiyə isnadı sübut olunmayıb, ona görə də ən-Nəcaşinin təvsiqi ilə heç bir ziddiyyət yoxdur.

Deməli, (sənin üçün) Xaləf b. Həmmad problemi ortadan qalxmış oldu. Lakin yaxşı hal budur ki, sən heç olmazsa şiə hədislərini, şiə ravilərini qardaşlarınızdan Samir Firdovsioğlu kimi nasibilərin rical kitabları ilə təshih-təzyif etməyə çalışmamısan.

Eləcədə Muhamməd bin Xalid əl-Bərqi haqqında İbnul-Ğadairi deyir: "hədisləri qəbul olunur və inkar olunur. zəiflərdən çox hədis rəvayət edir. Mürsəllərə etimad edir." ("Ricəl İbnil-Ğadiri", səh: 93) ən-Nəccaşi isə deyir: "Zəif əl-hədis" ("Ricəl ən-Nəccaşi", 335) yəni hədisləri zəifdir

ibnul Ğadairiyə nisbət olunan kitab haqqında yuxarıda deyildi. ən-Nəcaşiyə gəldikdə isə, bəli Əbul Abbas ən-Nəcaşi Məhəmməd b. Xalid əl-Bərqi haqqında "Məhəmməd hədisdə zəifdir / كان محمد ضعيفا في الحديث" demişdir. Lakin Şeyx onun haqqında "Məhəmməd b. Xalid əl-Bərqi, siqadır / محمد بن خالد البرقي، ثقة" deyərək onu siqa saymışdır. Rical alimləri tərəfindən qəbul edilən görüş də məhz budur.

Əhməd bin Muhamməd isə Muhamməd bin Xalid əl-Bərqinin oğludur. Şiə ricəl alimləri onu siqa sayırlar. Lakin onun öz tələbəsi, əl-Kuleyninin şeyxi Muhamməd bin Yəhya əl-Attar isə onu tənqid etmişdir. Muhamməd bin Yəhya özü deyir: "فقلتُ لمحمد بن الحسن : يا أبا جعفر ، وددتُ ان هذا الخبر جاء من غير جهة أحمد بن أبي عبدالله !"

"Ey Əbu Cəfər! Arzu edirəm ki, bu xəbər Əhməd bin Əbi Abdullahdan başqa tərəfindən rəvayət olunsun..."

Əhməd b. Məhəmməd b. Xalid əl-Bərqini heç kim cərh etməmişdir. Tənqid olunduğu xüsuslar onun zəif ravilərdən rəvayətlərinin olması və mürsəl xəbərlərə etimad etməsidir. Lakin özü siqa bir şəxsdir ki, bu da kifayətdir.

Qaldı ki, şeyximiz Məhəmməd b. Yəhya əl-Attarın güya onu tənqid etməsinə, həmən mətni tam olaraq yerləşdirsəydin mövzu aydın olardı. əl-Kuleyni deyir:

قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى فَقُلْتُ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ يَا أَبَا جَعْفَرٍ وَدِدْتُ أَنَّ هَذَا الْخَبَرَ جَاءَ مِنْ غَيْرِ جِهَةِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ‌[1] قَالَ فَقَالَ لَقَدْ حَدَّثَنِي

قَبْلَ الْحَيْرَةِ بِعَشْرِ سِنِينَ.

Məhəmməd b. Yəhya (əl-Attar) dedi: Məhəmməd b. Həsənə (əs-Səffara) dedim: "ey Əbu Cəfər kaş ki, bu xəbər Əhməd b. Məhəmməd b. Xaliddən başqa cəhətdən varid olaydı." (Məhəmməd b. Həsən əs-Səffar) dedi: "o bunu mənə heyrətdən 10 il əvvəl danışıb."

Burada Məhəmməd b. Yəhya əl-Attar nə deyir? Və Məhəmməd b. Həsən əs-Səffarın dediyi heyrət nədir? imam Həsən əl-Əskərinin -ələyhissələm- ölümündən sonraki qısa dövr heyrət =  çaşqınlıq dövrü adlanır. Məhəmməd b. Yəhya əl-Attar isə bu hədisin həmən heyrət dövründən öncəki dövrə aid bir şəxsdən varid olmağını arzu edirdi. Seyyid Xoyi bununla bağlı deyir:

بيان ذلك بتوضيح منّا: أنّ محمد بن يحيى، احتمل أنّ رواية أحمد بن أبي عبد اللّه كان بعد وقوع الناس في حيرة من أمر الامامة، حيث كان جماعة يقولون: بأنّ الحسن العسكري عليه السلام، لم يكن له ولد، وكانت الشيعة يعتقدون بوجود الحجّة سلام اللّه عليه، وإنّه الامام بعد أبيه، فودّ محمد بن يحيى: أن يكون راوي هذه الرواية شخصاً آخر، أي رجلاً كان من السابقين على زمان الحيرة، ليكون إخباره إخباراً عن المغيب، قبل وقوعه، فأجابه محمد بن الحسن، بإنّ إخبار أحمد بن أبي عبدالّله كان قبل الحيرة بعشر سنين، يعني إنّه كان قبل ولادة الحجّة بخمس سنين، وعلى ذلك فليس في الرواية ما يدلّ على ذمّ أحمد بن أبي عبد اللّه أصلاً.

Məhəmməd b. Yəhya ehtimal edirdi ki, Əhməd b. Məhəmməd b. Xalid, rəvayəti insanların imamət haqqındaki heyrət (çaşqınlıq) dövründən sonra nəql edib. Hansı ki, o zaman bir dəstə var idi ki, Həsən əl-Əskərinin -ələyhissələm- oğlu olmadığını deyirdi. Şiələr isə Hüccətin varlığına, onun atasından sonra imam olduğuna etiqad edirdilər. Məhəmməd b. Yəhya  bu hədisin ravisinin başqa birisi yəni heyrətdən əvvəl yaşamış birisi olmasını arzulayırdı ki, onun xəbəri hadisənin baş verməsindən öncə, qeybdən verdiyi xəbər olsun. Məhəmməd b. Həsən cavab olaraq onun xəbərinin heyrətdən on il əvvəl, yəni Hüccətin doğumundan 5 il əvvəl söylədiyini bildirdi. Buna görə də, rəvayətdə Əhməd b. Məhəmməd b. Xalidi zəmminə dəlalət edəcək heç bir şey yoxdur.

Üstəlik əs-Saduq heç cür Muhamməd bin Yəhya əl-Attar'da rəvayət edə bilməz. əl-Xoyi deyir: "ومحمد بن يحيى العطّار من مشايخ الكليني يروي عنه كثيراً، ومع ذلك فقد قال الصدوق: حدّثني محمد بن يحيى العطّار، عن محمد بن أحمد : الحديث ؤ. ثواب الاعمال: في ثواب من صلّى بين الجمعتين خمس مائة ركعة. وظاهر هذا الكلام أنّ الصدوق يروي عنه بلا واسطة،: ولكن من المطمأن به أنّ الواسطة قد سقطت وهو أحد مشايخه،"

"Muhamməd bin Yəhya əl-Attar, əl-Kuleyninin şeyxlərindəndir və ondan çoxlu rəvayət etmişdir. Bununla belə əs-Saduq deyir: Mənə Muhamməd bin Yəhya əl-Attar, Muhamməd bin Əhməddən rəvayət etdi: hədis: əməllərin savabı, kim iki cümə arasında beş yüz rükət qılarsa...Bunun zahirindən görünür ki, əs-Saduq ondan vasitəsiz rəvayət edir. Lakin əminliklə demək olar ki, buradakı vasitə düşmüşdür və bu, onun şeyxlərindən biridir..."

Aləmi qatıb qarışdırmısan. Bu hədis əl-Kuleyninin "əl-Kəfi" kitabındandır, əs-Saduqun -Alah hər ikisinə rəhmət etsin- kitabından deyil. Məhəmməd b. Yəhya əl-Attar da əl-Kuleyninin şeyxidir. Deməli burada da problem yoxdur.

Qaldı ki, əs-Səduqun Məhəmməd b. Yəhya əl-Attardan rəvayət etməyinə, sən sitat gətirdiyin Seyyid Xoyinin sözünü ya tam oxumamısan ya da oxumaq istəməmisən. Birlikdə oxuyaq:

ومحمد بن يحيى العطّار من مشايخ الكليني يروي عنه كثيراً، ومع ذلك فقد قال الصدوق: حدّثني محمد بن يحيى العطّار، عن محمد بن أحمد : الحديث ؤ. ثواب الاعمال: في ثواب من صلّى بين الجمعتين خمس مائة ركعة

Məhəmməd b. Yəhya əl-Attar, əl-Kuleyninin şeyxlərindəndir, ondan çoxlu rəvayət etmişdir. Bununla birlikdə əs-Səduq deyir: "Məhəmməd b. Yəhya əl-Attar mənə Məhəmməd b. Əhməddən danışdı". (bax) "Savabul Əməl", kim iki cümə arasında beş yüz rükət qılarsa (fəsli)

وظاهر هذا الكلام أنّ الصدوق يروي عنه بلا واسطة،: ولكن من المطمأن به أنّ الواسطة قد سقطت وهو أحد مشايخه، ويؤيّد ذلك أنّ في النسخة المطبوعة الحديثة من كتاب ثواب الاعمال هكذا: حدّثني محمد بن الحسن، قال: حدّثني محمد بن يحيى العطّار... إلخ.

Bu sözün zahirinə görə əs-Səduq, Məhəmməd b. Yəhya əl-Attardan vasitəsiz olaraq rəvayət edir. Ancaq əmin olmaq olar ki, buradaki vasitə düşmüşdür və bu vasitə əs-Səduqun şeyxlərindən biridir. Bu "Səvabul Əməl" kitabının yeni nüsxələrində də bu şəkildədir: "Mənə Məhəmməd b. Həsən danışdı, dedi: Mənə Məhəmməd b. Yəhya əl-Attar danışdı....."

Yəni əs-Saduq zatən əl-Attardan rəvayət etməyib. Bu bilinən bir şeydir və kitabın da fərqli nüsxələrində əs-Saduqun əl-Attardan vasitəsiz olaraq deyil şeyxi Məhəmməd b. Həsən (b. Vəlid) vasitəsi ilə rəvayət etdiyi bəllidir.

Bir sözlə bu hədis elmi standartlara görə dəlil kimi yaramır...

Şeyx əl-İslam Məclisi "əl-Kəfi" şərhində, hədis haqqında dedi:

الحديث الرابع : صحيح

4-cü hədis: səhihdir.

II Məclisi, "Miratul Uqul", 2/294

Uhud döyüşü:

محمد بن يحيى، عن أحمد بن محمد بن عيسى، عن علي بن الحكم، عن الحسين أبي العلاء الخفاف، عن أبي عبد الله (عليه السلام) قال: لما انهزم الناس يوم أحد عن النبي (صلى الله عليه وآله) انصرف إليهم بوجهه وهو يقول: أنا محمد أنا رسول الله لم أقتل ولم أمت، فالتفت إليه فلان وفلان فقالا: الآن يسخر بنا أيضا وقد هزمنا وبقي معه علي (عليه السلام) وسماك بن خرشة أبو دجانة رحمه الله (2) فدعاه النبي (صلى الله عليه وآله) فقال: يا أبا دجانة انصرف وأنت في حل من
بيعتك، فأما علي فأنا هو وهو أنا فتحول وجلس بين يدي النبي (صلى الله عليه وآله) وبكى وقال: لا والله ورفع رأسه إلى السماء وقال: لا والله لا جعلت نفسي في حل من بيعتي إني بايعتك فإلى من أنصرف يا رسول الله إلى زوجة تموت أو ولد يموت أو دار تخرب ومال يفنى
وأجل قد اقترب، فرق له النبي (صلى الله عليه وآله) فلم يزل يقاتل حتى أثخنته الجراحة (1) وهو في وجه وعلي (عليه السلام) في وجه فلما أسقط احتمله علي (عليه السلام) فجاء به إلى النبي (صلى الله عليه وآله) فوضعه عنده، فقال: يا رسول الله أوفيت ببيعتي؟ قال: نعم، وقال له النبي (صلى الله عليه وآله) خيرا، وكان الناس يحملون على النبي (صلى الله عليه وآله) الميمنة فيكشفهم علي (عليه السلام) فإذا كشفهم أقبلت الميسرة إلى النبي (صلى الله عليه وآله)، فلم يزل كذلك حتى تقطع سيفه بثلاث قطع، فجاء إلى النبي (صلى الله عليه وآله) فطرحه بين يديه وقال: هذا سيفي قد تقطع فيومئذ أعطاه النبي (صلى الله عليه وآله) ذا الفقار ولما رأى النبي (صلى الله عليه وآله) اختلاج (2) ساقيه من كثرة القتال رفع رأسه إلى السماء وهو يبكي وقال:
يا رب وعدتني أن تظهر دينك وإن شئت لم يعيك (1) فأقبل علي (عليه السلام) إلى النبي (صلى الله عليه وآله) فقال: يا رسول الله أسمع دويا شديدا وأسمع أقدم حيزوم (2) وما أهم أضرب أحدا إلا سقط ميتا قبل أن أضربه؟ فقال هذا جبرئيل وميكائيل و إسرافيل في الملائكة ثم جاء جبرئيل (عليه السلام) فوقف إلى جنب رسول الله (صلى الله عليه وآله) فقال: يا محمد إن هذه لهي المواساة فقال: إن عليا مني وأنا منه فقال جبرئيل: وأنا منكما، ثم انهزم الناس فقال رسول الله (صلى الله عليه وآله) لعلي (عليه السلام): يا علي أمض بسيفك حتى تعارضهم فإن رأيتهم قد ركبوا القلاص (3) وجنبوا الخيل فإنهم يريدون مكة وإن رأيتهم قد ركبوا الخيل وهم يجنبون القلاص فإنهم يريدون المدينة فأتاهم علي (عليه السلام) فكانوا على القلاص، فقال أبو سفيان لعلي (عليه السلام): يا علي ما تريد هوذا نحن ذاهبون إلى مكة فانصرف إلى صاحبك فأتبعهم جبرئيل (عليه السلام) فكلما سمعوا وقع حافر فرسه جدوا في السير وكان يتلوهم فإذا ارتحلوا قالوا: هوذا عسكر محمد قد أقبل فدخل أبو سفيان مكة فأخبرهم الخبر وجاء الرعاة و الحطابون فدخلوا مكة فقالوا: رأينا عسكر محمد (4) كلما رحل أبو سفيان نزلوا يقدمهم فارس على فرس أشقر (5) يطلب آثارهم، فأقبل أهل مكة على أبي سفيان يوبخونه ورحل النبي (صلى الله عليه وآله) والراية مع علي (عليه السلام) وهو بين يديه فلما أن أشرف بالراية من العقبة ورآه الناس نادى علي (عليه السلام) أيها الناس هذا محمد لم يمت ولم يقتل، فقال صاحب الكلام الذي قال: " الآن يسخر بنا وقد هزمنا ": هذا علي والراية بيده حتى هجم عليهم النبي (صلى الله عليه وآله) ونساء الأنصار في أفنيتهم على أبواب دورهم وخرج الرجال إليه يلوذون به و
يثوبون إليه (1) والنساء نساء الأنصار قد خدشن الوجوه ونشرن الشعور وجززن النواصي وخرقن الجيوب وحرمن البطون على النبي (صلى الله عليه وآله) فلما رأينه قال لهن خيرا وأمرهن أن يستترن ويدخلن منازلهن وقال: إن الله عز وجل وعدني أن يظهر دينه على الأديان كلها وأنزل الله على محمد (صلى الله عليه وآله): " وما محمد إلا رسول قد خلت من قبله الرسل أفإن مات أو قتل انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه فلن يضر الله شيئا - الآية - (2) ".
Məhəmməd b. Yəhya mənə Əhməd b. Məhəmməd b. İsadan, o Əli b. Həkəmdən, o Hüseyin b. Əbu Əladan, o da Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq)-dən -ələyhissələm- nəql etdi, dedi: «Uhud günü insanlar Nəbini -s.a.a- qoyub qaçarkən (Nəbi s.a.a) onlara tərəf çönüb dedi: "mən Məhəmmədəm, Allahın rəsuluyam, öldürülmədim və ölmədim." Filankəs və filankəs ona dedilər: "biz məğlub olduqdan sonra indi də bizimlə məsxərə edirsən." Nəbi -s.a.a- ilə ancaq Əli -ələyhissələm- və Əbu Ducanə Simak b. Xarşə -rahiməhullah- qaldı. Nəbi -s.a.a- onu çağırıb dedi: "ey Əbu Ducanə, sən də get. Sən bu halında beyətin üzrəsən. Əliyə gəldikdə isə, o məndəndir və mən ondanam." Əbu Ducanə, Nəbinin -s.a.a- hüzurunda oturdu və ağlayaraq dedi: "Yox vallahi." Üzünü səmaya çevirib dedi: "Yox vallahi. Öz nəfsimi sənə beyət üçün fəda etmişəm. Mən sənə beyət etmişəm. Hara qayıdım ey Allahın rəsulu? Öləcək olan zövcəmə? Öləcək olan oğluma? Xaraba qalacaq evə? Yox olacaq mala? Yaxınlaşan əcələ?" Nəbi s.a.a ona icazə verdi, o isə yaralanana qədər döyüşməyə davam etdi. O, bir tərəfdə, Əli -ələyhissələm- isə bir tərəfdə döyüşürdülər. (Yaralanıb) yerə yıxıldığı vaxt Əli -ələyhissələm- onu qucağına alaraq gətirib Nəbi s.a.a-in yanında yerə qoydu. Əbu Ducanə dedi: "ey Allahın rəsulu beyətimə vəfa edə bildim?" Nəbi s.a.a dedi: "Bəli" sonra xeyirli sözlər dedi. İnsanlar Nəbiyə -s.a.a- sağ cinahdan hücum edir, Əli -ələyhissələm- bunu qarşıladıqda bu dəfə sol cinahdan hücum edirdilər. Bu hal Əlinin -ələyhissələm- qılıncının qırılıb 3 bölünməsinə qədər davam etdi. Əli -ələyhissələm- Nəbinin -s.a.a- yanına gəldi, qılıncını önünə qoydu və dedi: "Qılıncım qırıldı." Nəbi -s.a.a- ona Zülfüqar adlı qılıncını verdi. Nəbi -s.a.a- döyüşlərinin şiddətindən ayaqlarının incindiyini gördükdə ağladı və dedi: "Ey Rəbbim! Mənə dinini üstün edəcəyini vəd etmişdin. Əgər sən istəsən bu sənə çətin deyildir." Əli -ələyhissələm- Nəbi -s.a.a- yanına gəldi və dedi: "Ey Rəsulullah! Şiddətli bir uğultu səsi eşitdim, kimi vurmaq istəsəm mən vurmazdan əvvəl yerə yıxılıb ölürdü." Nəbi -s.a.a- dedi: "Bunlar mələklərdən Cəbrail, Mikail və İsrafildir." Daha sonra Cəbrail -ələyhissələm- gəlib Nəbinin -s.a.a- yanında durdu və dedi: "Ey Məhəmməd! Bu əsl fədakarlıqdır." Nəbi s.a.a dedi: “Əli məndəndir və mən də ondanam." Cəbrail dedi: "Mən də ikinizdənəm." Sonra insanlar qaçdılar, Rəsulullah -s.a.a- Əliyə -ələyhissələm- dedi: "Ey Əli! Onlarla qarşılaşana qədər qılıncınla irəli get. Əgər dəvələrinə minib atlarını çəkirlərsə deməli Məkkəyə geri qayıdırlar. Yox əgər dəvələrə minib atları çəkirlərsə deməli Mədinə üzərinə gedəcəklər." Əli -ələyhissələm- onlara çatdıqda onların atlarına minmiş olduqlarını gördü, Əbu Sufyan Əliyə dedi: "Ey Əli! Bizdən nə istəyirsən? Biz Məkkəyə gedirik, dostunun yanına qayıt."... Nəbi -s.a.a-, əlində bayraq olan Əli öndə olduğu halda yola çıxdı. Əqəbədən yaxınlaşdıqda insanlar onu gördükdə Əli -ələyhissələm- belə səsləndi: "Ey insanlar! Bu Məhəmməddir. Nə ölmədi, nə də öldürülmədi." Daha əvvəl "biz məğlub olduqdan sonra indi də bizimlə məsxərə edirsən." sözünü deyənlər Nəbi -s.a.a- onlara hücum çəkənə qədər "Bu Əlidir, bayraq da əlindədir" sözünü təkrarladılar. Ənsar qadınları evlərinin qapılarında dayanmışdılar, üzlərini cırmaqlamış, saçlarını açıb tökmüş və yemək yeməyi haram etmişdilər. Nəbi -s.a.a- onları gördükdə onlarla xoş danışdı, örtünməklərini və evlərinə qayıtmaqlarını buyurdu. Sonra isə dedi: "Allah mənə dinini bütün dinlərə üstün qılacağına sözü verdi." Və Allah Məhəmmədə s.a.a (bu ayəni) nazil etdi: "Məhəmməd ancaq bir peyğəmbərdir. Ondan əvvəl də peyğəmbərlər gəlib getmişlər. İndi o ölsə, yaxud öldürülsə, geri dönəcəksiniz?»¹

Kuleyni, "əl-Kəfi", 8/318-174, hədis 502

حدثنا أحمد بن زياد بن جعفر الهمداني رضي الله عنه قال: حدثنا علي ابن إبراهيم بن هاشم عن أبيه عن أحمد بن محمد بن أبي نصر البزنطي ومحمد بن أبي عمير جميعا عن أبان عثمان عن أبي عبد الله عليه السلام قال: لما كان يوم أحد انهزم أصحاب رسول الله حتى لم يبق معه إلا علي بن أبي طالب " عليه السلام " وأبو دجانة سماك بن خرشة، فقال له النبي صلى الله عليه وآله يا أبا دجانة، أما ترى قومك، قال بلي قال: إلحق بقومك، قال: ما على هذا بايعت الله ورسوله قال: أنت في حل قال: والله لا تتحدث قريش بأني خذلتك وفررت حتى أذوق ما تذوق فجزاه النبي خيرا وكان علي عليه السلام كلما حملت طائفة على رسول الله استقبلهم وردهم حتى أكثر فيهم القتل والجراحات حتى انكسر سيفه فجاء إلى النبي صلى الله عليه وآله وسلم فقال يا رسول الله ان الرجل يقاتل بسلاحه وقد انكسر سيفي فأعطاه عليه السلام سيفه ذا الفقار، فما زال يدفع به عن رسول الله صلى الله عليه وآله حتى أثر وانكسر فنزل عليه جبرئيل وقال: يا محمد، ان هذه لهي المواساة من علي لك، فقال النبي صلى الله عليه وآله انه مني وأنا منه، فقال جبرئيل وأنا منكما. وسمعوا دويا من السماء لا سيف إلا ذو الفقار ولا فتى إلا على.

Mənə Əhməd b. Ziyad b. Cəfər əl-Həmədani -r.a- nəql etdi, dedi: Əli b. İbrahim mənə atasından, o Əhməd b. Məhəmməd b. Əbu Nəsrdən əl-Bəzzənti və Məhəmməd b. Əbu Umeyrdən, onlar Əban b. Osmandan, o da Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq)-dən -ələyhissələm- nəql etdi, dedi: «Uhud günü Rəsulullahın -s.a.a-  əshabı məğlubiyyətə düçar olduğu zaman onun yanında Əli b. Əbu Talib və Əbu Ducanə Simak b. Xarşədən başqa heç kim qalmadı. Nəbi -s.a.a- ona dedi: "ey Əbu Ducanə! qövmünü görürsənmi?" Əbu Ducanə dedi: "Görürəm ey Allahın Rəsulu." Nəbi s.a.a dedi: "Qövmünə qoşul." Əbu Ducanə dedi: "Mən bunun üçün Allah və Rəsuluna beyət etmədim." Nəbi -s.a.a- dedi: "Sən beyətinə uyğun hərəkət etdin." Əbu Ducanə dedi: "Vallahi sənin gördüyün çətinlikləri mən də görmədikcə səni qoyub qaçdığımı Qureyş deyə bilməyəcəkdir." Nəbi -s.a.a- onu xeyirlə mükafatlandırdı. Əli -ələyhissələm- isə Rəsulullaha -s.a.a- hücum edən hər bir dəstənin qarşısına çıxır, onları geri çəkilməyə məcbur edirdi. Elə ki, hücum edınlər ya ölür, ya da yaralanırdı. Nəhayət qılıncı qırıldı, Əli -ələyhissələm- Nəbinin -s.a.a- yanına gəlib dedi: "Ey Allahın rəsulu! Bu kişi (Əbu Ducanə) silahı ilə döyüşür, mənim isə qılıncım qırıldı." Nəbi -ələyhissələm- ona Zülfiqar adlı qılıncını verdi. O da bu qılıncla Rəsulullahı -s.a.a- müdafiə etdi. Cəbrail -ələyhissələm- nazil oldu və dedi: "Ey Məhəmməd! Bu əsl fədakarlıqdır." Nəbi -s.a.a- dedi: “Əli məndəndir və mən də ondanam." Cəbrail dedi: "Mən də ikinizdənəm." Müsəlmanlar o gün göydən "Zülfüqardan başqa qılınc, Əlidən başqa igid yoxdur" nidasını eşitdilər.»²

Şeyx Səduq, "İləl əş-Şərai", 1/14-15, bab 7, hədis 3

__________________________

_{1 - həsən və bəlkə də səhih/ الحديث الثاني والخمسمائة : حسن وربما قيل صحيح (bax: Məclisi, "Miratul Uqul", 26/431)}

_{2 - Rəvayətin sənədi mötəbərdir/الرواية معتبرة الإسناد. (bax: Hadi ən-Nəcəfi, "Müəssəsə", 8/343, hədis 10194)}

4. Rəsulullahın Xayf məscidindəki xütbəsi:

عدة من أصحابنا، عن أحمد بن عيسى، عن أحمد بن محمد بن أبي نصر عن أبان بن عثمان، عن ابن أبي يعفور، عن أبي عبد الله عليه السلام أن رسول الله صلى الله عليه وآله خطب الناس في مسجد الخيف فقال: نضر الله عبدا سمع مقالتي فوعاها وحفظها وبلغها من لم يسمعها، فرب حامل فقه غير فقيه ورب حامل فقه إلى من هو أفقه منه، ثلاث لا يغل عليهن قلب امرئ مسلم (1): إخلاص العمل لله، والنصيحة لائمة المسلمين (2)، واللزم لجماعتهم، فإن دعوتهم محيطة من ورائهم، المسلمون إخوة تتكافى دماؤهم ويسعى بذمتهم أدناهم.

əshabımızdan bir dəstəsi mənə Əhməd b. İsadan, o Əhməd b. Məhəmməd b. Əbu Nəsrdən, o Əban b. Osmandan, o ibni Əbu Yəfurdan, o da Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq)-dən -ələyhissələm- Rəsulullahın -səlləlləhu ələyhi və əlihi- Xayf məscidindəki xütbəsini nəql etdi, dedi: "Mənim sözlərimi eşidən, yadında saxlayan və eşitməyən kəslərə çatdıranlardan Allah razı olsun. Fəqih olmayıb fiqhi daşıyan və fiqhi çatdırdığı kəslərin özündən daha fəqih olduğu şəxslər vardır. Bu üç şeyə qarşı heç bir müsəlmanın qəlbində düşmənçilik olmaz: Allah üçün ixlasla əməl etmək, müsəlmanların imamlarına nəsihət etmək və müsəlmanların camaatından ayrılmamaq. Çünkü dəvətləri onları əhatə etmişdir. Müsəlmanlar qardaşdır, qanları bir-birinə bərabərdir."

ورواه أيضا عن حماد بن عثمان، عن أبان، عن ابن أبي يعفور مثله

Həmçinin Həmmad b. Osman, Əbandan o isə ibni Əbu Yəfurdan bu hədisin eynisini rəvayət etmişdir.¹

Kuleyni r.a, "əl-Kəfi", 1/403, Hüccət kitabı, bab 103, hədis 1

5. Rəsulullahın vəfatı:

عدة من أصحابنا، عن الحسين بن الحسن بن يزيد، عن بدر (2) عن أبيه قال: حدثني سلام أبو علي الخراساني، عن سالم بن سعيد المخزومي قال: بينا أنا جالس عند أبي عبد الله عليه السلام إذ دخل عليه عباد بن كثير عابد أهل البصرة وابن شريح فقيه أهل مكة وعند أبي عبد الله عليه السلام ميمون القداح مولى أبي جعفر عليه السلام، فسأله عباد بن كثير فقال: يا أبا عبد الله في كم ثوب كفن رسول الله صلى الله عليه وآله قال: في ثلاثة أثواب: ثوبين صحاريين وثوب حبرة، وكان في البرد قلة

əshabımızdan bir dəstəsi mənə Hüseyin b. Həsən b. Yeziddən, o Bədrdən, o da atasından danışdı, dedi: Səllam Əbu Əli əl-Xorasani mənə Salim b. Səid əl-Məxzumidən danışdı, dedi: Əbu Abdullah (imam Cəfər əs-Sadiq)-in -ələyhissələm- yanında oturmuşdum. Bəsrəlilərin abidlərdindən Abbad b. Kəsir, Məkkə fəqihi ibni Şureyh imamın yanına gəldilər, Əbu Cəfər (imam Məhəmməd əl-Baqir)-in -ələyhissələm- məvalisi Meymun əl-Qaddah da imamın yanında idi. Abbad b. Kəsir imamdan soruşdu: "ey Əbu Əbdullah, Rəsulullah -səlləlləhu ələyhi və əlihi- neçə kəfən ilə kəfənləndi?" imam dedi: "3 kəfən ilə, kəfənlərdən ikisi səhrəvi, biri isə hibrə (Yəmən) kəfəni idi. Yəmən kəfəni az tapılırdı."²

Kuleyni r.a, "əl-Kəfi", 1/400, Hüccət kitabı, bab 101, hədis 6

__________________________

_{1 - müvəssəq, səhih kimi/الحديث الأول : موثق كالصحيح بسنديه (bax: Məclisi, "Miratul Uqul", 4/323)}

_{2 - məchul/الحديث السادس: مجهول (bax: Məclisi, "Miratul Uqul", 4/310). rəvayət ravilərin məchul olması səbəbindən zəifdir./أن الرواية ضعيفة بجهالة رواتها (Xoi, "Mucəm", 20/1270)}